سید مصطفی تهرانی میرخانی، وکیل دوره اول دارالشورا، از ظلم مأموران تا شور زیارت امام رضا(ع) را به قلم کشید
به گزارش خبرنگار ما، سفرنامه «گوهر مقصود» به قلم سید مصطفی تهرانی میرخانی، یکی از وکلای دوره اول مجلس شورای ملی، تلفیقی از روایت سفر به مشهد، ذکر مصیبتهای دوران استبداد صغیر و بیان شور زیارتی نویسنده نسبت به امام رضا(ع) است. این کتاب که نخستین بار در سال ۱۳۸۱ توسط انتشارات میراث مکتوب منتشر شد، نمونهای ارزشمند از واقعنگاری اجتماعی دوران پرتنش مشروطه به شمار میآید.
استبداد صغیر در تاریخ مشروطه؛ از به توپ بستن مجلس تا پناهندگی محمدعلیشاه
استبداد صغیر به دورهای کوتاه در تاریخ مشروطه ایران گفته میشود که از به توپ بستن مجلس شورای ملی به فرمان محمدعلیشاه در تیر ۱۲۸۷ آغاز شد و با فتح تهران در تیر ۱۲۸۸ و پناه بردن محمدعلیشاه به سفارت روسیه پایان یافت. نویسنده کتاب «گوهر مقصود» که خود از رجال سیاسی آن دوران و درگیر عبادت، زیارت، سفر و فعالیتهای سیاسی بوده، با وجود فاصلهگیری مقطعی از نگارش، سرانجام مشاهدات تلخ و شیرین خود را در کمتر از سه ماه به رشته تحریر درآورده است.
روایت تلخ زائران؛ از آزار مأموران تا دریافت رشوه برای ورود مستها به حرم
تهرانی در سفرنامه «گوهر مقصود» تصویری زنده از آداب، رسوم، وضعیت اجتماعی و دشواریهای سفر حدود صد سال پیش ارائه میدهد. گزارشهای او از رفتار مأموران، مشکلات زائران و نابسامانیهای اجتماعی – مانند دستگیری و آزار زائران بیگناه یا دریافت رشوه برای ورود مستها به حرم – بخشی از واقعیتهای تلخ جامعه آن روزگار را بازتاب میدهد. نویسنده همچنین در بخشهایی از سفرنامه به نقش و نفوذ سیاسی-اجتماعی روحانیت اشاره میکند و گاه نقدهایی آشکار را در قالب روایتهای روزمره بیان میدارد.
دو ویژگی برجسته کتاب «گوهر مقصود»:
- ارزش تاریخی و اجتماعی: کتاب علاوه بر روشن کردن برخی زوایای پنهان تاریخ مشروطه، شرح دقیق منازل، کاروانسراها، قهوهخانهها و ظلمهای مأموران حکومتی را ثبت کرده و از شیوههای نگارش متنوع، از جمله سجع و اشعار فارسی و عربی، بهره برده است.
- تنوع موضوعات: از نقد بیداد و بیان مسائل اجتماعی و سیاسی تا اشاره به واژگان فرنگی و یادکرد تاریخ باستان، این اثر را به نمونهای گویا از ویژگیهای فکری و زبانی ادبیات مشروطه بدل کرده است.
شور زیارتی نویسنده؛ از بوسیدن آستانه دروازه تا اشعار عاشقانه در حرم
نثر «گوهر مقصود» عمدتاً ساده و روان است. نویسنده در ذیل ورود به مشهد مینویسد: «به کریاس دروازه رسیده، به خاک اوفتاده آستانه دروازه را بوسیدم… به باب صحن مقدس رسیدم به خاک اوفتادم آن آستانه را بوسیدم برخاستم وارد صحن مقدس شدم. فضای وسیع و مقام رفیعی به نظرم آمد دانستم که بهشت موعود و جنّت معهود همان است.» این کتاب در ۴۴۸ صفحه با تصحیح زهرا میرخانی منتشر شده و دارای فهرستهای مفصل آیات قرآن، اماکن، اشعار، اغذیه، مشاغل و منابع است. «گوهر مقصود» نه فقط یک سفرنامه، بلکه تصویری چندلایه از جامعه، سیاست و فرهنگ عصر استبداد صغیر محسوب میشود.
Leave a Reply