گروه هنر خبرگزاری مهر – کتاب «بانگ آزادی» که به خاطرات شفاهی مرحوم احمدعلی راغب، آهنگساز پیشکسوت موسیقی انقلاب میپردازد، جزئیات تازهای از فضای پرتنش رسانه ملی در ماههای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی را روایت میکند. یکی از نقاط عطف این خاطرات، شرح ماجرای تعطیلی ارکستر رادیو و تحریم این رسانه توسط گروهی از موسیقیدانان پس از حادثه ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ است.
واکنش هنرمندان به کشتار ۱۷ شهریور و موج استعفاها
به گفته احمدعلی راغب، واقعه خونین میدان ژاله (شهدا) نقطه عطفی برای بسیاری از هنرمندان حاضر در رادیو بود. وی در خاطرات خود تأکید میکند که این حادثه باعث شد تا او و شمار دیگری از همکارانش، همکاری با رادیو و تلویزیون را قطع کنند. هوشنگ ابتهاج، رئیس وقت واحد موسیقی رادیو، با نگارش بیانیهای اعلام کرد که دیدن تانکها و تیراندازی در خیابانها برای «اهل هنر» قابل تحمل نیست و این گروه به صورت دستهجمعی استعفا دادند.
تعطیلی ارکستر رادیو به سرپرستی همایون خرم نیز در همین راستا صورت گرفت. با این حال، راغب به یک نکته مهم اشاره میکند: روزنامه «گویا» که توسط طیف روشنفکر آن زمان منتشر میشد، تنها استعفای ارکستر سنتی زیر نظر مستقیم ابتهاج را منتشر کرد و استعفای دیگر اعضا را منعکس ننمود. این امر نشان از شکافها و جهتگیریهای متفاوت حتی در میان مخالفان رژیم پهلوی داشت.
سه جناح هنری در آستانه انقلاب
مرحوم راغب در تحلیل فضای هنری آن روزها به شکلگیری سه جریان مجزا اشاره میکند:
- جناح دولتی: هواداران رژیم که در رسانه ملی فعال بودند و سعی در سرکوب پیامهای انقلابی داشتند.
- جناح انقلابی: هنرمندانی که کاملاً در خدمت پیامهای امام خمینی (ره) و اهداف انقلاب اسلامی قرار داشتند.
- جناح روشنفکر: گروهی متشکل از برخی شعرا، اهل قلم و مجریان که نشریه «گویا» را منتشر میکردند و خود را میان دو جریان دیگر تعریف مینمودند. این گروه با ارائه کاستهای موسیقی شامل آثار خوانندگان محبوب روز، سعی در جذب نسل جوان داشتند.
این تقابلها منجر به یک بلاتکلیفی محتوایی در رادیو و تلویزیون شده بود. به گفته راغب، برنامهسازان قدیمیتر «مانده بودند که اصلاً چه بگویند» و تنها تازهکاران برای شهرت در رسانه باقی مانده بودند.
پیامدهای تحریم و تعطیلی ارکستر رادیو
قطع همکاری هنرمندان با رسانه ملی، عملاً تعطیلی ارکستر رادیو و واحدهای تولید موسیقی را به همراه داشت. این حرکت نمادین، علاوه بر نشان دادن اعتراض عمیق جامعه هنری به خشونتهای دولتی، فضایی را ایجاد کرد که در آن تولید سرودها و ترانههای انقلابی خارج از رسانه رسمی شدت گرفت. خاطرات احمدعلی راغب از این برهه، سندی ارزشمند از نقش انتخابهای اخلاقی و هنری در بزنگاههای تاریخی است و نشان میدهد چگونه تعطیلی ارکستر رادیو به عاملی برای تقویت جریان موسیقی متعهد و مردمی تبدیل شد.
Leave a Reply