یک پژوهشگر برجسته ادبیات فارسی با اشاره به برخوردهای تعصبآمیز با آثار مولانا، هشدار داد که عدم درک صحیح از بستر تاریخی و عرفانی مثنوی، منجر به برداشتهای نادرست و حتی تحقیر این گنجینه فرهنگی میشود. محبوبه مباشری با تأکید بر جایگاه بیبدیل مولانا در ستایش اهل بیت(ع)، خواستار بهرهبرداری شایسته از ظرفیتهای گردشگری فرهنگی مانند مزار شمس تبریزی شد.
نگرشهای تعصبآمیز؛ مانعی برای فهم عمیق مثنوی
محبوبه مباشری، استاد پیشکسوت زبان و ادبیات فارسی، با ابراز تأسف از برخی برخوردهای معاصر با آثار مولانا گفت: «متأسفانه برخی متعصبین در دوره معاصر، مثنوی را حتی «نجس» میدانند و کتابهایش را با بیاحترامی ورق میزنند. به نظر من، بخش عمده این نگرش ناشی از تعصب و عدم فهم درست مثنوی است.» وی توضیح داد که این سوءبرداشتها اغلب ناشی از نادیده گرفتن بافت تاریخی و اجتماعی عصر مولانا، سطحیخوانی داستانها و جداسازی ابیات از کلیت نظام فکری این عارف بزرگ است.
مباشری برای فهم درست مولانا چند اصل کلیدی را ضروری برشمرد:
- درک بستر تاریخی، فرهنگی و باورهای رایج در جامعه قرن هفتم
- توجه به این که مخاطبان مولانا چه کسانی بودند و او ناگزیر به چه زبانی سخن میگفت
- فهم این نکته که داستانها در مثنوی تنها «پیمانهای» برای انتقال «دانهی معنا» هستند
ستایش بیبدیل مولانا از حضرت علی(ع) و پاسخ به حسادتهای معاصر
این پژوهشگر با اشاره به ابیات شگفتانگیز مولانا در وصف حضرت علی(ع) تأکید کرد: «دیدگاه مولانا نسبت به حضرت علی(ع) کمنظیر است. به گمان من، حتی بسیاری از شاعران شیعه نیز نتوانستهاند آن حضرت را با چنین عمق و بلاغتی توصیف کنند.» وی افزود که مولانا حقیقتمحور بود، نه تعصبمحور، و همین باعث شد تا در ستایش اهل بیت(ع) فراتر از تقسیمبندیهای فرقهای زمان خود حرکت کند.
مباشری به مخالفتها و حسادتهایی که حتی در زمان حیات مولانا در قونیه وجود داشت نیز اشاره کرد و نمونهای از پرسشهای نامربوط و تخریبگرایانه را که با حکمت و سعه صدر مولانا پاسخ داده شد، یادآور شد. او خاطرنشان ساخت که این حکمت و عمق معنا، سبب ماندگاری جهانی آثار مولانا شده است.
فراخوان برای صیانت از هویت فرهنگی و بهرهبرداری از ظرفیتها
این استاد دانشگاه با انتقاد از غفلت از ظرفیتهای عظیم فرهنگی داخل کشور پرسید: «ترکیه از مزار مولوی درآمد بسیاری کسب میکند، ولی آیا ما شمس تبریزی را در ایران نداریم که مولانا را به این جایگاه رساند؟ مزار شمس در خوی، چرا قطب گردشگری فرهنگی نمیشود؟» وی این پرسش را مطالبهای از سوی جامعه فرهنگی و مردم از متولیان امر دانست.
مباشری بر لزوم دیپلماسی فرهنگی فعال و معرفی درست این چهرههای جهانی بدون حساسیتسازیهای غیرضروری تأکید کرد و گفت: «اگر مسئولان ما بدانند که متولی چه کشوری هستند، کشوری که مولوی، فردوسی، حافظ و ابنسینا را دارد، نگاهشان متفاوت خواهد شد. دشمن در بحرانها، نقاط فرهنگی را هدف میگیرد؛ زیرا میداند ضربه به فرهنگ، ماندگار است.»
وی در پایان با یادآوری مسئولیت فردی هر ایرانی در پاسداشت این میراث، از جمله خودتحقیری فرهنگی و فروختن هویت برای منافع زودگذر هشدار داد و گفت: «منِ ایرانی، حتی اگر در دورترین نقطه جهان باشم، وامدار نسل آیندهام. فرهنگ من، هویت من، مسئولیت من است. اگر دیگران از میراث مولانا بهره میبرند، نخست باید از خود بپرسیم: ما چرا نتوانستیم؟»
Leave a Reply