در هفتههای اخیر، روند انتشار کتاب موسیقی در کشور با معرفی آثاری ارزشمند در حوزههای پژوهشی، آموزشی و تاریخی شتاب گرفته است. این حرکت، درحالی صورت میگیرد که ناشران تخصصی این عرصه، با وجود چالشهای متعدد صنعت نشر، همچنان بر روشن نگهداشتن چراغ این بخش حیاتی از فرهنگ تأکید دارند.
نقشی فراتر از کاغذ: کتابهایی که پلی بین نسلها میسازند
انتشار کتاب موسیقی تنها افزودن یک عنوان به فهرست نشر کشور نیست؛ این آثار نقشی زیربنایی در انتقال دانش، حفظ میراث ناملموس و شکلدادن به ذائقه شنیداری یک جامعه ایفا میکنند. این کتابها با ارائه مبانی تئوریک ساختاریافته، تاریخ تحلیلی و سبکشناسی، نه تنها منبعی معتبر برای دانشجویان و هنرجویان هستند، بلکه با بومیسازی دانش و کاهش وابستگی به متون خارجی، به غنای گفتمان موسیقایی ایران کمک شایانی میکنند. در کنار این نقش آموزشی، کتاب موسیقی با نقد و تحلیل آثار، به پرورش “شنونده آگاه” کمک کرده و مسیر را برای ارتقای کیفی تولیدات هنری هموار میسازد.
گنجینهای شنیداری از نغمههای رضوی منتشر شد
یکی از شاخصترین آثار تازهمنتشرشده، فرهنگنامه «آواها و نغمههای رضوی در فرهنگ مردم ایران» است که نتیجه ۱۵ سال پژوهش میدانی هوشنگ جاوید، پژوهشگر موسیقی نواحی، میباشد. این اثر کمنظیر، که توسط موسسه آفرینشهای هنری آستان قدس رضوی منتشر شده، یک اطلس جامع موسیقایی-فرهنگی است.
- این مجموعه شامل ۲۶۰ قطعه ثبتشده از ۲۷ استان کشور است که به ۱۵ گویش مختلف و در ۸ دستهبندی از جمله چاوشخوانی، سلامخوانی، مرثیهخوانی و مناقبخوانی اجرا شدهاند.
- فرآیند تولید این گنجینه با چالشهای بسیاری همراه بوده؛ به گونهای که از زمان آغاز پژوهش، ۱۱ نفر از خوانندگان این آثار درگذشته و برخی دیگر حافظه یا صدای خود را از دست دادهاند. این موضوع، اهمیت ثبت و ضبط فوری این میراث شفاهی را بیش از پیش آشکار میسازد.
آموزش آواز ایرانی و تاریخنگاری موسیقی انقلاب
در حوزه آموزش نیز، کتاب «آموزش اصول خوانندگی و آواز ایرانی» نوشته محمدرضا سعیدی، که توسط نشر «باد» منتشر شده، به چاپ سوم رسیده است. این اثر که حاصل یک دهه تدریس و تحقیق است، میکوشد خلأ موجود در متون آموزشی پایهای و علمیِ آواز ایرانی را پر کند و مباحثی چون تکنیکهای صداسازی، شناخت موسیقی شعر و مقامات موسیقی ایران را به شکلی ساختاریافته ارائه دهد.
در بخش تاریخنگاری موسیقی، کتاب تحلیلی «شور ناآرام صوت» به قلم حامد طاهریکیا (نشر اگر) توجه را به خود جلب کرده است. این کتاب به روایت عبور موسیقی ایران از سالهای پیش از انقلاب اسلامی به دهه ۱۳۶۰ میپردازد و با رویکردی جامعهشناختی-تاریخی، فرآیند «بازتعریف میدان موسیقی» و پروژه «تطهیر فرهنگ شنیداری» در آن مقطع حساس را واکاوی میکند.
ترجمه تخصصی برای علاقهمندان موسیقی کلاسیک
عرصه ترجمه نیز با انتشار کتاب «قوانین اجرای موسیقی باروک» اثر ژان کلودویان (ترجمه آرش احمدزاده، نشر پارت) رونق گرفته است. این کتاب به عنوان یک راهنمای جامع و بینالسبکی، اصول و قواعد اجرای موسیقی دوره باروک (قرون ۱۷ و ۱۸ میلادی) را بر پایه آرای بزرگان این دوره مانند باخ و کوپرن آموزش میدهد و برای نوازندگان، مدرسان و دانشجویان موسیقی کلاسیک منبعی ارزشمند محسوب میشود.
روند انتشار این آثار امیدبخش، نشان میدهد که عرصه کتاب موسیقی در ایران، با وجود تمام دشواریها، ظرفیتهای نهفته بسیاری دارد. حرکت از ثبت میراث کهن و آموزش اصول تا نگاهی تحلیلی به تاریخ معاصر و ترجمه متون جهانی، طیف متنوعی از نیازهای جامعه موسیقی را پوشش میدهد و نویدبخش توسعه کیفی و آگاهانه این هنر در کشور است.
Leave a Reply